Posts

معمای بقا: تحلیلی مبتنی بر نظریه بازی‌ها از استراتژی‌های سیاسی جمهوری اسلامی ایران

Image
مقدمه: تفکیک حکمرانی (Governance) از سیاست (Politics) جمهوری اسلامی ایران، با وجود ناکارآمدی مزمن در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی که کارآمدی آن را به‌عنوان یک نظام حکمرانی زیر سؤال برده، بیش از چهار دهه پابرجا مانده است. این پایداری، پارادوکسی بنیادین را پیش می‌کشد: چگونه سیستمی که در تأمین کالاهای عمومی و تحقق کارآمدی شکست خورده، توانسته در عرصه سیاست و حفظ قدرت چنین موفق عمل کند؟ پژوهش حاضر استدلال می‌ کند که پاسخ این معما در پیاده‌سازی هوشمندانه—چه آگاهانه و چه غریزی—مجموعه‌ای از استراتژی‌های مبتنی بر نظریه بازی‌ها نهفته است (Binmore, 2007; Osborne, 2004). این استراتژی‌ها، با هدف مدیریت بحران و تضمین بقای کوتاه‌مدت طراحی شده‌اند، اما در بلندمدت، با فرسایش سرمایه اجتماعی و مشروعیت، نظام را در یک «بازی باخت-باخت» فرسایشی گرفتار کرده‌اند (Geyer & Rihani, 2010). ۱. بازی چندسطحی و مدیریت سبد تهدیدات (Threat Portfolio Management) حاکمیت، جامعه را نه یک جبهه واحد، بلکه مجموعه‌ای از «بازی‌های» مجزا با قواعد متفاوت می‌بیند (Ab...

اضطراب سیستماتیک: تحلیلی بر تأثیر فرساینده تورم بر سلامت روان و انسجام اجتماعی

Image
تحلیل روانی-اجتماعی اضطراب سیستماتیک: مطالعه موردی تأثیر تورم مزمن بر جامعه ایران چکیده این مقاله به بررسی پدیده‌ی «اضطراب سیستماتیک» به‌عنوان یک عارضه روانی-اجتماعی فراگیر در جامعه ایران معاصر می‌پردازد. اضطراب سیستماتیک برخلاف اضطراب فردی که ریشه‌های شخصی یا بیولوژیک دارد، محصول مستقیم ساختارهای کلان اقتصادی-سیاسی است؛ به‌ویژه تورم مزمن و بی‌ثباتی اقتصادی. استدلال اصلی این است که تورم پایدار نه تنها یک متغیر اقتصادی، بلکه یک محرک روانی-اجتماعی قدرتمند است که استرس دائمی، فرسایش سرمایه اجتماعی و تضعیف بهداشت روان جامعه را رقم می‌زند. مقاله پیامدهای این پدیده را در سه سطح بررسی می‌کند: ۱) فرسایش اعتماد و سرمایه اجتماعی ۲) عادی‌سازی رفتارهای ناسازگارانه اقتصادی و اخلاقی ۳) افزایش تنش در نهاد خانواده در پایان، بر نقش سیاست‌گذاری اقتصادی به‌عنوان پیش‌شرط سلامت روان جمعی تأکید می‌شود. کلیدواژگان: اضطراب سیستماتیک، تورم مزمن، سلامت روان جمعی، سرمایه اجتماعی، عدم قطعیت اقتصادی، روان‌شناسی اجتماعی ۱. مقدمه سلامت روان در ایران عمدتاً از منظر فردی و بالینی تحلیل شده است. بااین‌حال، ش...

تحلیل ساختاری نظام مالیات بر ثروت در ایران: تعادل سرمایه‌گذاری و رفاه عمومی

Image
مقدمه مالیات بر ثروت همواره یکی از چالش‌برانگیزترین ابزارهای سیاست‌گذاری مالی در اقتصادهای معاصر شمرده می‌شود؛ ابزاری که در نگاه نخست می‌تواند عدالت اجتماعی را بسط دهد و رفاه عمومی را تأمین کند، اما در فقدان ملاحظات نهادی و اقتصادی، تهدیدی برای فرار سرمایه و تضعیف سرمایه‌گذاری مولد خواهد بود. در سال‌های اخیر، اقتصاد ایران نیز در بستر تحولات ساختاری و تحریم‌های فراگیر، با مسئله ضرورت تقویت شفافیت، پاسخگویی و کارآمدسازی نظام مالیاتی و بودجه‌ای، روبه‌رو شده است. این گزارش با تمرکز بر نظام مالیات بر ثروت در ایران، ضمن کاوش نظری ـ تطبیقی و بررسی تجربه‌های جهانی، ابعاد حقوقی،‌ اقتصادی و اجتماعی این ابزار را تحلیل و راهبردهایی عملی برای ارتقای کارآمدی و عدالت در چارچوب اقتصاد ایران ارائه می‌کند. چارچوب نظری و مفهومی مالیات بر ثروت مالیات بر ثروت که در ادبیات تخصصی گاه به «مالیات بر دارایی» نیز تعبیر می‌شود، مالیاتی است که بر مجموع یا اجزای دارایی‌های خالص یک فرد یا خانوار ـ پس از کسر بدهی‌ها ـ و نه بر درآمد جاری آنها اخذ می‌شود. هدف اصلی از وضع ا...

جنگ جنگ تا آتش بس

Image
امروز، هفدهم تیرماه هزار و چهارصد و چهار. چند روزی‌ست که از پایان نبردی خونین میان ایران و اسرائیل می‌گذرد؛  جنگی دوازده‌روزه که سایه‌ی مرگ را بر فراز تهران کشاند و پس از دهه‌ها، بار دیگر طنین آژیرها، پایتخت را به لرزه انداخت. این نخستین بار از زمان حملات هوایی صدام بود که کشوری متخاصم بی‌وقفه بر سرزمین‌مان آتش می‌ریخت؛ و ملت، به یک‌باره در گرداب وحشت و اضطراب جمعی فرو رفت. اما آنچه از بمباران‌ها و موشک‌ها دهشتناک‌تر بود، شکاف ژرفی‌ست که میان دل‌های مردم ایجاد شد — شکافی ایدئولوژیک، اخلاقی و هویتی. از یک‌سو آنان که کمر به مخالفت با حاکمیت بسته‌اند و از حملات خارجی به‌مثابه «رهایی» استقبال کردند؛ و از سوی دیگر، آنان که دفاع از خاک و مام میهن را والاتر از هر اختلاف و خصومتی شمردند. اما احساسات انسانی، نه این‌چنین سطحی‌نگر و خاکستری‌ست که کسی فریاد برآورد: «شکر که بمب بر سرمان می‌بارد!» هیچ انسانی، هیچ‌گاه، از تماشای خون بر آسفالتِ کوچه‌اش، به وجد نمی‌آید. از هولناک‌ترین تحلیل‌هایی که دهان‌به‌دهان می‌چرخد، آن است که گویا اسرائیل و ایالات متحده، خیرخواهانه در پی رهایی ملت ایران‌اند؛...

چرا جمهوری اسلامی باید سقوط کند و اصلاح‌ناپذیر است؟

Image
  مقدمه جمهوری اسلامی ایران از زمان تأسیس خود در سال 1979، همواره با بحران‌های متعدد داخلی و بین‌المللی روبرو بوده است. در حالی که رژیم در ابتدا با شعارهایی چون استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی به قدرت رسید، امروز به وضوح نشان داده است که نه تنها در برابر خواسته‌های ابتدایی و حقوق بشر مردم انعطاف نشان نمی‌دهد، بلکه این خواسته‌ها را به‌شدت سرکوب می‌کند. در این مقاله، به بررسی دلایل سقوط اجتناب‌ناپذیر جمهوری اسلامی و اصلاح‌ناپذیری آن پرداخته خواهد شد. دلایل اصلی این سقوط، نقض حقوق بشر ابتدایی، سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی ناکارآمد، تمرکز قدرت در دست ولی‌فقیه، دخالت در انتخابات و فساد سیستماتیک، و بی‌توجهی به مسائل داخلی کشور است. --- 1. نقض حقوق بشر ابتدایی یکی از مهم‌ترین دلایل اصلاح‌ناپذیری جمهوری اسلامی، نقض سیستماتیک حقوق بشر ابتدایی است. از جمله حقوقی که رژیم جمهوری اسلامی به‌شدت آن‌ها را نادیده می‌گیرد، می‌توان به آزادی پوشش برای زنان، آزادی بیان برای اقلیت‌های دینی و مذهبی، و حقوق دگرباشان جنسی اشاره کرد. در مورد آزادی پوشش، جمهوری اسلامی از طریق قوانین سخت‌گیرانه‌ای مانند حجاب ا...

سخنی کوتاه از عصر روشنگری اروپا

Image
عصر روشنگری: چرا و چگونه؟ وقتی به تاریخ نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که هر دوره‌ای از انسان‌ها ردپایی از خودشون به جا گذاشته. اما عصر روشنگری یکی از اون دوره‌هایی بود که نه فقط ردپا، بلکه مسیر آینده رو برای بشریت طراحی کرد. سوال اینجاست: چرا این دوره اتفاق افتاد؟ چه شد که مردم از تاریکی قرون وسطی به روشنایی عقل‌گرایی رسیدند؟ چرا عصر روشنگری رخ داد؟ جوابش ساده نیست، اما می‌شه گفت خستگی از تعصب، خرافات و سلطه‌طلبی کلیسا، مردم رو به این فکر انداخت که راه جدیدی پیدا کنن. قرون وسطی پر بود از جنگ‌های مذهبی، سانسور علمی و سرکوب تفکر آزاد. بعد از اون، رنسانس و انقلاب علمی اومد و به انسان‌ها نشون داد که می‌تونن با عقل خودشون جهان رو بشناسن. اصلاحات مذهبی هم کلیسا رو به چالش کشید و آزادی‌های فکری بیشتری به مردم داد. کی و کجا؟ عصر روشنگری از اواخر قرن هفدهم شروع شد و تا اواخر قرن هجدهم ادامه داشت. اروپا، به‌خصوص فرانسه، انگلستان و آلمان، مرکز این جنبش بود. اینجاها جایی بودن که فیلسوف‌ها، دانشمندها و نویسنده‌ها ایده‌هاشون رو منتشر کردن و انقلاب‌های فکری به پا کردن. چه اتفاقی افتاد؟ این دوره با انتشار کت...

مفهوم دولت و نکوهش توتالیتاریسم

Image
  دولت، جامعه کوتاه‌مدت ایران و نکوهش توتالیتاریسم دولت به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای اجتماعی و سیاسی، نقش اساسی در شکل‌دهی به ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی یک کشور ایفا می‌کند. در مفهومی ساده، دولت مجموعه‌ای از نهادها و ساختارهایی است که برای ایجاد نظم، حفظ امنیت و رفاه عمومی، و اجرای قوانین و سیاست‌ها در یک جامعه فعالیت می‌کنند. با این حال، آنچه که دولت‌ها را از یکدیگر متمایز می‌کند، نوع رابطه‌ای است که با مردم برقرار می‌کنند و نحوه مدیریت منابع و قدرت در درون جامعه. در ایران، یکی از ویژگی‌های برجسته‌ای که در طول تاریخ مشاهده می‌شود، "جامعه کوتاه‌مدت" است. این مفهوم که توسط همایون کاتوزیان مطرح شد، به این اشاره دارد که در ایران، تصمیمات سیاسی و اقتصادی اغلب بر اساس نیازهای فوری و کوتاه‌مدت گرفته می‌شود و برنامه‌ریزی برای آینده و توسعه بلندمدت کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. این ویژگی از گذشته‌های دور تا به امروز در ساختار حکومتی ایران مشاهده می‌شود و مانع از شکل‌گیری توسعه پایدار در این کشور شده است. علل جامعه کوتاه‌مدت در ایران چندین عامل می‌تواند به شکل‌گیری جامعه ک...